TCVN 9386-1:2025 về thiết kế, xây dựng nhà và công trình trong vùng có động đất

Mặc dù Việt Nam không nằm trong nhóm quốc gia có hoạt động địa chấn mạnh nhất thế giới, song nhiều khu vực vẫn thường xuyên ghi nhận các rung chấn với cường độ khác nhau. Trong những năm gần đây, các trận động đất tại Kon Tum, Điện Biên, Sơn La hay ảnh hưởng từ các trận động đất lớn ở khu vực lân cận đã cho thấy nguy cơ địa chấn không còn là vấn đề xa vời đối với hoạt động xây dựng. Cùng với quá trình đô thị hóa nhanh, sự xuất hiện ngày càng nhiều của các tòa nhà cao tầng, công trình công cộng và hạ tầng kỹ thuật khiến yêu cầu về thiết kế chống chịu động đất trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Trong bối cảnh đó, TCVN 9386-1:2025 – Thiết kế kết cấu chịu động đất – Phần 1: Quy định chung, tác động động đất và quy định cho nhà được ban hành nhằm thay thế phiên bản năm 2012, cập nhật nhiều nội dung theo tiêu chuẩn châu Âu, đồng thời bổ sung các yêu cầu phù hợp với điều kiện thực tế tại Việt Nam. Tiêu chuẩn là cơ sở kỹ thuật quan trọng giúp các đơn vị tư vấn, thiết kế và chủ đầu tư nâng cao khả năng chống chịu động đất của công trình ngay từ giai đoạn thiết kế.

Theo tiêu chuẩn, phạm vi áp dụng dành cho việc thiết kế kết cấu của nhà và công trình xây dựng chịu động đất. Tuy nhiên, tiêu chuẩn không áp dụng đối với một số công trình đặc biệt như nhà máy điện hạt nhân, công trình ngoài khơi và các đập lớn, bởi những loại công trình này có các quy định chuyên ngành riêng. Đồng thời, đây là tiêu chuẩn bổ sung cho các tiêu chuẩn thiết kế kết cấu hiện hành chứ không thay thế hoàn toàn các yêu cầu kỹ thuật khác trong lĩnh vực xây dựng.

Một trong những điểm đáng chú ý của TCVN 9386-1:2025 là nhấn mạnh yêu cầu đảm bảo hai mục tiêu cơ bản khi công trình chịu tác động của động đất. Thứ nhất, công trình phải bảo vệ tính mạng 13Win 19.com nhiều ưu đãi hấp dẫn, hạn chế nguy cơ sập đổ khi xảy ra động đất mạnh. Thứ hai, công trình cần được thiết kế để giảm thiểu hư hỏng trong các trận động đất có cường độ nhỏ hoặc trung bình, giúp duy trì khả năng sử dụng và giảm chi phí sửa chữa sau thiên tai. Những yêu cầu này được cụ thể hóa thông qua các tiêu chí về trạng thái giới hạn cực hạn và trạng thái hạn chế hư hỏng trong quá trình thiết kế.

Tiêu chuẩn cũng yêu cầu việc thiết kế phải xuất phát từ việc đánh giá đầy đủ điều kiện nền đất xây dựng. Đây là yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ rung lắc của công trình khi xảy ra động đất. Theo đó, nền đất cần được nhận dạng, phân loại theo các đặc trưng địa chất và địa kỹ thuật trước khi lựa chọn các thông số tính toán. Trong trường hợp điều kiện nền đất phức tạp hoặc có nguy cơ khuếch đại dao động địa chấn, việc khảo sát và đánh giá cần được thực hiện kỹ lưỡng hơn nhằm bảo đảm các giải pháp thiết kế phù hợp.

Bên cạnh điều kiện nền đất, việc xác định tác động động đất cũng là nội dung trọng tâm của tiêu chuẩn. TCVN 9386-1:2025 quy định việc xác định vùng động đất, lựa chọn mô hình biểu diễn tác động động đất và các phương pháp phân tích phù hợp với từng loại công trình. Việc tính toán không chỉ dựa trên cường độ động đất mà còn xem xét đặc điểm kết cấu, điều kiện địa chất và mức độ quan trọng của công trình để lựa chọn phương pháp thiết kế thích hợp.

Đối với các công trình xây dựng, tiêu chuẩn đặt ra yêu cầu thiết kế theo quan điểm bảo đảm khả năng làm việc tổng thể của kết cấu. Điều này đồng nghĩa với việc các cấu kiện không chỉ đáp ứng yêu cầu về khả năng chịu lực thông thường mà còn phải có khả năng biến dạng phù hợp khi chịu tải trọng động đất, tránh hiện tượng phá hoại đột ngột. Tiêu chuẩn cũng đưa ra các quy định về tính đều đặn của công trình theo phương đứng và phương ngang, bởi những công trình có hình dạng bất đối xứng hoặc thay đổi độ cứng đột ngột thường chịu ảnh hưởng lớn hơn khi xảy ra động đất.

Một điểm mới khác là tiêu chuẩn quy định rõ các yêu cầu đối với hệ kết cấu chịu lực, hệ số ứng xử, cấp dẻo cũng như các nguyên tắc thiết kế nhằm tạo ra cơ chế phá hoại có kiểm soát. Theo đó, công trình cần được thiết kế để các cấu kiện có khả năng tiêu tán 13WIN là nhà cái uy tín top đầu Châu Á thông qua biến dạng dẻo tại những vị trí đã được dự kiến trước, thay vì xảy ra phá hoại ở các bộ phận quan trọng như cột hoặc móng. Cách tiếp cận này giúp nâng cao khả năng chống sập của công trình khi chịu động đất lớn.

Ngoài các quy định chung, TCVN 9386-1:2025 còn đưa ra các yêu cầu riêng đối với từng loại vật liệu và hệ kết cấu như bê tông cốt thép, thép, kết cấu liên hợp thép - bê tông, gỗ và khối xây. Mỗi loại kết cấu đều có các nguyên tắc thiết kế, yêu cầu cấu tạo và kiểm tra riêng nhằm bảo đảm khả năng chịu lực và tính ổn định dưới tác động của động đất. Đây là cơ sở để các kỹ sư lựa chọn giải pháp thiết kế phù hợp với từng loại công trình và điều kiện xây dựng cụ thể.

An Dương